Aansprakelijkheid

Aansprakelijkheid als leiding

Als leider kan je verantwoordelijk worden gesteld voor je daden. Daarom is het belangrijk dat je handelt volgens het ‘goede huisvader’-principe (bonus pater familias).

Stel je voor dat het toch zover komt dat je je daden als leider moet gaan verantwoorden voor een rechter zal deze je be- of veroordelen op het feit dat je hebt gehandeld als goede huisvader of niet. Dat zal de rechter doen door na te gaan of een redelijke en verantwoorde leid(st)er in eenzelfde situatie hetzelfde zou gedaan hebben.

Optreden als goede huisvader doe je dus eenvoudigweg door je gezond verstand te gebruiken.

Een voorbeeld: Er gebeurt een ernstig ongeval op trektocht waarvan uiteindelijk een rechtzaak komt waar jij als leider aansprakelijk wordt gesteld. Als je kan aantonen dat je op trektocht fluo-vestjes droeg, drukke wegen probeerde te vermijden, op tijd en stond een checkpoint inlaste (voor evt. oudere leden die alleen op tocht gaan), dan zal de rechter oordelen dat je als goede huisvader hebt opgetreden en dat je alles hebt gedaan om het ongeval te voorkomen.

Aansprakelijkheid

Aansprakelijkheid betekent ‘verantwoordelijk zijn voor je daden’ of ‘de gevolgen van je handelingen dragen’. Aansprakelijkheid is gebonden aan drie voorwaarden:

door jouw fout is er schade aan een andere persoon berokkend, waarbij de fout de oorzaak is van de schade. Je kan maar van aansprakelijkheid spreken als tegelijkertijd voldaan is aan deze drie voorwaarden.

(als je op deze links klikt, krijg je steeds meer informatie over het onderwerp)

Fout

Schade

Oorzaak-gevolg

verzekeringen

Fout

Wettelijk voorschrift of zorgvuldigheidsnorm overtreden

Om te spreken van een fout, moet je ofwel een wettelijk voorschrift miskend hebben, ofwel de algemene zorgvuldigheidsnorm overtreden hebben.

Het miskennen van een wettelijk voorschrift kan zijn: het overtreden van de wegcode, een fuif organiseren zonder de nodige vergunningen, …
Een overtreding van de algemene zorgvuldigheidsnorm houdt in dat je je niet gedragen hebt zoals een redelijke en verantwoorde persoon – geplaatst in dezelfde omstandigheden – zich zou hebben gedragen (d.i. de zgn. bonus pater familias of goede huisvader). Indien het gaat om een jeugdbegeleider, gaat men dus meestal nagaan of een redelijke en verantwoorde leid(st)er in eenzelfde situatie hetzelfde zou gedaan hebben. Als zou blijken dat een redelijke en verantwoordelijke leid(st)er anders zou hebben gereageerd, dan is er sprake van een overtreding van de algemene zorgvuldigheidsnorm en bega je een fout.

Toezichtsplicht en organisatieplicht

Meestal gaat men de fout bij een leid(st)er toetsen aan de dubbele taak die een leid(st)er heeft: de toezichtsplicht en de organisatieplicht.

De toezichtsplicht komt erop neer dat je er als leid(st)er moet voor zorgen dat je altijd voldoende toezicht houdt op de leden. Deze plicht begint in principe vanaf de aankomst bij de plaats van samenkomst en eindigt bij het verlaten van die plaats op het einde van de geplande activiteit. Het aantal leid(st)ers moet ook ‘redelijk’ zijn in verhouding tot het aantal leden, de leeftijd van de leden, de aard van de activiteit, … Een leid(st)er moet dus actief bij de kinderen zijn entijdig kunnen reageren op wat ze doen.
Bv.: geen Pagadders zonder toezicht laten spelen.
De organisatieplicht houdt in dat de activiteiten op een verantwoorde manier georganiseerd zijn, zodat een maximale veiligheid voor jouw leden en andere personen gewaarborgd is. Bv.: geen spel spelen waarbij je met bakstenen moet gooien, ook al staat er voldoende leiding bij om toezicht uit te oefenen.

Schade

Je veroorzaakt schade als je “nadeel, verlies, vermindering van vermogen van goederen of van personen” veroorzaakt. Uiteraard hoef je als leid(st)er niet in te staan voor elke schade die zich voordoet, maar enkel voor de schade die veroorzaakt is door jouw fout. Daarbij vraagt men zich af of de schade zich zou hebben voorgedaan als de leid(st)er zich niet foutief zou hebben gedragen. In een tweede stap gaat men dit veelal koppelen aan het criterium van de redelijke voorzienbaarheid, nl. kon je redelijkerwijze voorzien dat die schade zich zou voordoen door jouw gedrag?

Oorzaak-gevolg

Indien jouw fout niet de oorzaak is van de schade, dan kan je niet verplicht worden tot schadevergoeding. Zelfs als er schade is door jouw handeling, maar die handeling wordt niet als foutief aanzien, dan kan je niet verplicht worden om die schade te vergoeden.

Volgens de huidige stand van de rechtspraak kan een leid(st)er alleen aansprakelijk gesteld worden voor zijn eigen foutief gedrag. Het is niet omdat lid A een bal door de ruit van persoon B schiet, dat je daarom als begeleider automatisch verantwoordelijk bent. Je bent alleen dan verantwoordelijk als je tekort geschoten bent aan jouw toezichts- en organisatieplicht op lid A en deze tekortkoming in oorzakelijk verband met de schade staat. Toch ben je in dergelijke gevallen soms wel verantwoordelijk omdat je als redelijke en verantwoordelijke leid(st)er die schade had kunnen voorkomen door je spel anders te organiseren of door beter toezicht te houden op lid A.

De leid(st)er kan niet aansprakelijk gesteld worden indien iemand onder zijn toezicht schade oploopt door eigen daad of onvoorzichtigheid, door de daad van een derde, die niet onder het toezicht van de leid(st)er staat, door toeval of door overmacht.

Verzekering

Gelukkig zijn onze leid(st)er verzekerd (als ze zijn ingeschreven in DIGIT!). Dit betekent dat in vele gevallen – maar niet altijd – de verzekeringsmaatschappij de schade gaat betalen. Dit is een zeer goede zaak, zowel voor de leid(st)er als voor de persoon die schade heeft geleden. Eventuele betwistingen tussen verzekeringsmaatschappij en slachtoffer worden dan nadien tussen hen in de rechtszaal uitgevochten.

Opgepast echter! We hebben hier enkel de burgerlijke aansprakelijkheid besproken. We hebben het dus niet gehad over contractuele aansprakelijkheid (wat niet standaard verzekerd is met de KSJ-polis) of strafrechterlijke aansprakelijkheid (waarvoor je je sowieso niet kan laten verzekeren).

Bij ernstige ongevallen willen we je zeker adviseren om met het provinciaal of nationaal KSJ-KSA-VKSJ-secretariaat contact op te nemen. Via het noodnummer (0495/16.47.46) kan je ons zelfs 24 uur op 24 bereiken en trachten wij jouw groep bij te staan met concrete tips of hulp.

Klik hier om meer informatie te krijgen over verzekeringen!